Tradycyjne rośliny ziołowe w kulturze Słowian i ich znaczenie
Zioła oraz słowiańskie ziołolecznictwo to temat ciągle żywy, nawet obecnie, pomimo dużego dorobku współczesnej medycyny, a może nawet równolegle z nim. Wiele leków oraz kosmetyków bazuje na ziołach, których właściwości pozwalają zwalczyć dolegliwości układu pokarmowego i nerwowego. Pomagają w bólach głowy, bólach menstruacyjnych, stanach zapalnych, działają uspokajająco, nasennie lub wręcz przeciwnie – pomagają w nauce, w skupieniu, pobudzają libido. Współcześni zielarze znajdą odpowiednie zioło na każdą dolegliwość i prawdopodobnie tak było również za czasów słowiańskich. Słowianie korzystali z ziół, które rosły w okolicy przede wszystkim dlatego, że były one najbardziej dostępne, ale także dlatego, że wierzyli, iż tylko te rośliny, z którymi żyjemy w symbiozie, mogą nam naprawdę pomóc.
Magiczne zioła Słowian – brzoza
Najważniejszymi ziołami u dawnych Słowian były brzoza, lipa oraz bylina. Brzoza to święte drzewo, które otaczano szczególną czcią w miesiącach wiosennych, a zwłaszcza w marcu, który od brzozy nosił kiedyś nazwę brzezień. Brzoza była drzewem zapewniającym zdrowie, płodność i odrodzenie. Wokół brzozy zbierano się i odprawiano rytuały mające zapewnić urodzaj. Zrywano witki brzozowe i okładano się nimi, aby zapewnić sobie nawzajem urodę i płodność. Wczesną wiosną zbierano z brzozy sok, który zawiera wiele cennych witamin. Najwięcej wartościowych składników znajduje się w soku z pnia brzozy, ale można go pozyskiwać również z liści oraz pączków. Sok z brzozy zawiera naturalne antyoksydanty, garbniki oraz aminokwasy, jest źródłem pierwiastków takich jak: miedź, wapń, potas oraz żelazo. Wzmacnia odporność oraz pomaga w chorobach układu krążenia, chorobach nerek, w leczeniu wrzodów żołądka oraz anemii.
Regenerująca moc lipy
Kolejnym ziołem, jak i również świętym drzewem u Słowian, była lipa, pod którą także odprawiano obrzędy i tańce. Słowianie często odpoczywali pod lipą, gdyż wierzono, że ma specjalne, magiczne właściwości, dzięki którym ciało i umysł regenerują się szybciej. Lipa powodowała też prorocze sny. Kwiaty lipy zbierano latem, w początkowej fazie kwitnienia. Następnie suszono je i palono w postaci kadzidła o delikatnym, miodowym aromacie, przynoszącym ulgę i wytchnienie po dniu pełnym trudów. Kwiaty zalewano też wrzątkiem, uzyskując aromatyczny napar, którego działanie napotne jest nadal wykorzystywane w stanach przeziębienia. Zawarte w lipie związki śluzowe działają osłaniająco na stany zapalne gardła i krtani, dlatego dobrze jest pić napar z lipy w przypadku kaszlu i bólu gardła.
Magiczne działanie bylicy
Bylica, którą nazywano kiedyś „starym człowiekiem” lub „bożym drzewkiem”, miała właściwości przyciągające miłość i rozbudzające pożądanie. W Noc Kupały dziewczęta plotły z niej wianki, jak również przepasały nią suknie. Według wierzeń słowiańskich bylica chroniła przed złymi czarami. Na ziemiach polskich rośnie praktycznie wszędzie i kwitnie od lipca do października. Kwiaty zbiera się i suszy, by następnie palić je w kadzidłach lub stosować jako napary o lekko cytrusowym, orzeźwiającym aromacie. Nasi przodkowie wierzyli, że palona w kadzidle odstrasza złe duchy i może coś z tego zostało do dzisiaj, gdyż do tej pory stosuje się ją w kadzidłach kościelnych. Napary z bylicy pomagają w łagodzeniu bólów menstruacyjnych oraz w problemach układu pokarmowego. Dawniej miała bardziej wszechstronne zastosowanie – maść z bylicy, w połączeniu z pokrzywą, szałwią i rozmarynem leczyła infekcje skórne, z kolei zmieszana z mąką jęczmienną i olejem roślinnym działała łagodząco na obrzęki i stany zapalne. Z kolei susz z kwiatów, włożony pod poduszkę, ułatwiał zasypianie.
Poszukiwane razem z kwiatem paproci
Obok kwiatu paproci, w Noc Kupały, dziewczęta poszukiwały także innych roślin o magicznych właściwościach – na przykład nasięźrzału, który porastał od czerwca do sierpnia leśne polany i który nazywano magicznym zielem miłości lub „małą paprocią”. Roślinę trzeba było zerwać nago, a wtedy nasmarowane nią ciało wzmagało w płci przeciwnej pociąg seksualny. Zrywając nasięźrzał, trzeba było wypowiedzieć zaklęcie, np. takie:
„Nasięźrzale, nasięźrzale,
Rwę Cię śmiale,
Pięcią palcy, szóstą, dłonią,
Niech się chłopcy za mną gonią;
Po stodole, po oborze,
Dopomagaj, Panie Boże.”Fragment ten pochodzi z 1614 roku, z „Peregrynacji dziadowskiej” i widać w nim, jak stare wierzenia słowiańskie przeplatają się z chrześcijańskimi.
Właściwości lecznicze dziurawca
Zioła w Polsce cały czas cieszą się bardzo dużą popularnością i często sięgamy po nie w codziennej diecie, aby pomóc w niewielkich dolegliwościach, wspomóc trawienie lub uspokoić nerwy. Obecnie jednym z najbardziej popularnych ziół jest dziurawiec, nazywany także zielem Świętego Jana, gdyż kwitnie od połowy czerwca. Kwiaty należy zbierać w suche dni o poranku, od nowiu księżyca do pełni. Swoje wyjątkowe właściwości zawdzięcza hyperycynie, która wspomaga leczenie depresji, chorób nowotworowych, chorób skóry, a także wspomaga w leczeniu alkoholizmu – ekstrakt z dziurawca zmniejsza wchłanianie się alkoholu w układzie pokarmowym. Hyperycyna nie rozpuszcza się w wodzie, dlatego najlepiej działa w postaci nalewki z dziurawca.
Krwawnik pospolity
Kolejnym ciekawym przykładem leczniczej mocy ziół jest działanie krwawnika pospolitego, który jest rośliną popularną na terenie całej Polski, znaną od dawna. Jest to roślina o białych, drobnych kwiatkach, która kwitnie od lipca do późnej jesieni. Roślinę ucina się w całości – kwiat wraz z łodygą i liśćmi, mniej więcej 30 cm od górnej granicy kwiatów. Następnie suszy się ją, a okłady z niej można stosować do tamowania krwi. Ma również działanie przeciwzmarszczkowe i wybielające, co znajduje zastosowanie w obecnych dostępnie kremach przeznaczonych do cery dojrzałej. Napary z krwawnika łagodzą bóle brzucha, w tym bóle menstruacyjne, stany zapalne pochwy, macicy i jajników oraz objawy menopauzy.
Magia ziół i słowiańskie ziołolecznictwo
Słowianie stosowali zioła zarówno w charakterze zdrowotnym, jak i mając nadzieję na ich magiczne właściwości. Dawniej te dwa aspekty się przeplatały, ponieważ wynikały z doświadczenia, wiedzy empirycznej oraz tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie, a nie z wiedzy książkowej. Zioła miały odstraszać złe duchy i zapewniać domostwu dobrobyt. Wspomniany wyżej dziurawiec rozkładano w izbie, w której przebywało niemowlę, chroniąc w ten sposób dziecko przed bogunkami, a kadzidłem z bylicy odpędzano deszczowe chmury i burze. Magiczne zioła Słowian są nadal naszymi magicznymi ziołami – wystarczy tylko rozejrzeć się dookoła i czerpać z nich to, co najlepsze.
źródło: https://slavicdivision.com/module/smartblog/details?id_post=19
FAQ
Co oznacza termin „magiczne zioła Słowian”?
„Magiczne zioła Słowian” to określenie tradycyjnych roślin używanych w praktykach ludowych i ziołolecznictwie kultur słowiańskich, często związanych z wierzeniami, rytuałami i domowymi praktykami zdrowotnymi.
Jakie właściwości mają tradycyjne zioła używane przez Słowian?
Wiele ziół używanych w tradycji słowiańskiej zawiera związki biologicznie czynne, takie jak flawonoidy, olejki eteryczne i polifenole, które w badaniach laboratoryjnych wykazują działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i antybakteryjne.
Czy tradycyjne zastosowania ziół Słowian mają potwierdzenie naukowe?
Nie wszystkie historyczne zastosowania mają solidne wsparcie w badaniach klinicznych; część ziół została przebadana pod kątem konkretnych efektów biologicznych, ale brakuje szerokich dowodów klinicznych potwierdzających wszystkie tradycyjne zastosowania.
Jak bezpiecznie stosować zioła pochodzenia dzikiego?
Podstawą bezpieczeństwa jest odpowiednia identyfikacja gatunku, znajomość możliwych działań niepożądanych, uwzględnienie przeciwwskazań oraz świadomość, że silne ekstrakty i olejki wymagają właściwego przygotowania i stosowania.
Źródła i inspiracje
Heinrich M., Barnes J., Gibbons S., Williamson E.M.
Fundamentals of Pharmacognosy and Phytotherapy.
https://www.elsevier.com/books/fundamentals-of-pharmacognosy-and-phytotherapy/heinrich/978-0-7020-5078-4
Bone K., Mills S.
Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine.
https://www.sciencedirect.com/book/9780702050784/principles-and-practice-of-phytotherapy
Wagner H., Ulrich-Medicus J.
Clinical Presence and Molecular Aspects of Herbal Medicines.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15787312/
Yang Y.X., et al.
Herbal Medicine and Its Interactions with Conventional Drugs.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3327268/
Kośla Michał Jacek.
Olejki & Zioła na Jesień i Zimę.
https://michalkosla.net/produkt/olejki-ziola-na-jesien-i-zime/
Autor: Michał Jacek Kośla
Artykuł został opracowany przez Michała Jacka Kośla, twórcę autorskiego systemu Forest&Aroma.
Forest&Aroma jest systemem pracy człowieka z naturą, opartym na idei symbiozy. Integruje aromaterapię, lasoterapię (shinrin-yoku), techniki oddechowe, praktyki uważności oraz mikro-medytacje.
System Forest&Aroma służy wspieraniu regulacji procesów fizjologicznych i psychicznych poprzez świadomy kontakt z zapachem, roślinami i środowiskiem naturalnym.
Rozwinięcie tego artykułu znajdziesz w mojej publikacji:
