Historia stosowania aromatów i olejków eterycznych
Rośliny lecznicze w czasach prehistorycznych
Rośliny lecznicze i aromatyczne już kilka milionów lat temu kwitły w wielu siedliskach na naszej planecie. Wiadomo, że drzewa iglaste były jednymi z najwcześniejszych drzew rosnących w zimnych regionach półkuli północnej i obejmowały jałowce, jodły, sosny, cisy, świerki, cedry i cyprysy. Dalej na południe, w regionach o klimacie umiarkowanym, rosła większość rozległych lasów liściastych, z których większość zniknęła dzisiaj, a także wiele dzikich roślin aromatycznych, wśród których były arcydzięgiel, kapary, koperek, pietruszka, kolendra, kminek i musztarda czosnkowa, a w najbardziej na południe wysuniętym klimacie umiarkowanym rosły aromatyczne rośliny, takie jak lawenda, oregano, tymianek i rozmaryn.
Wykorzystanie aromatów w czasach prehistorycznych
Epoka kamienia (2,5 miliona lat temu) – W tym okresie nasi wcześni przodkowie prowadzili koczowniczy tryb życia i utrzymywali się z polowań i zbierania roślin. O zmroku zebrali się wokół czerwonego żaru ognia i spalili aromatyczne drewno i żywice, aby wywołać pomyślne sny o złapaniu ofiary lub znalezieniu dużej ilości pożywienia. Pod koniec epoki kamienia ludzie zaczęli odprawiać duchowe kulty i rytuały, a swoich zmarłych grzebali wraz z roślinami spożywczymi i ziołami leczniczymi, co było symbolicznym gestem przygotowania ich do przejścia w zaświaty. Stopniowo stawały się również bardziej osiadłe, uprawa żywności stała się powszechna i obejmowała także uprawę wielu dzikich roślin leczniczych. Wraz z pojawieniem się odrębnych cywilizacji rytuały religijne stały się bardziej wyrafinowane,
Starożytne światy
Wczesne cywilizacje Doliny Indusu, Indii, Chin, Egiptu i Morza Śródziemnego pozostawiły nam spuściznę pisemnej wiedzy o aromatycznych roślinach i ich zastosowaniach, z których niektóre są nadal w użyciu. Sumerowie (4000 pne) używali aromatycznych roślin, takich jak koper włoski, galbanum i sosna, co zostało potwierdzone w spisanych glinianych tabliczkach odkrytych w Syrii (w 1973 r.), w których znajdowała się również pierwsza spisana receptura środków roślinnych. Starożytna mezopotamska tabliczka wspomina o aromatycznym oleju, który był używany do zwalczania epidemii. W Indiach wspomina się Rigwedę (świętą księgę Brahmy o roślinach) kardamon, cynamon, kolendrę, imbir, gałkę muszkatołową, pieprz i mirrę. Dalej na wschód, w Chinach, słynny cesarz Shen Nung 2500 pne wspomina kamforę, goryczkę żółtą, żeń-szeń, korę cynamonu, anyż, imbir i efedrę.
Starożytny Egipt
Papirus Ebersa, datowany na 1550 rok p.n.e., opisuje około 800 recept wymieniających 700 gatunków roślin, takich jak – aloes, galbanum, tamborek, anyż, cynamon, kardamon, kolendra, kminek, kadzidło, czosnek, mastyks, wawrzynek, mięta, wierzba, mirra itp. … Królowa Kleopatra, legendarna Kleopatra (65-30 pne) słynęła z urody, o której mówi się, że jest to głównie zasługa ogromnej ilości aromatycznych roślin, mleka, balsamów i perfum, których używała.
Hebrajczycy
Król Salomon 970-931 otrzymał od królowej Saby około siedmiu ton złota oraz ogromne ilości aromatycznych roślin i kadzideł.
Starożytna Grecja
Mówi się, że Hipokrates ocalił Ateny przed zarazą, nakazując ich mieszkańcom spalić duże urny z aromatycznymi roślinami na ulicach, skutecznie odkażając całe miasto. Teofrast 371-287 pne dokonał systematycznej klasyfikacji ponad 500 roślin leczniczych znanych w jego czasach w swoich książkach „De Causis Plantarium” i „De Historia Plantarium”, m.in. cynamon, irys, mięta, granat, kardamon i pachnący ciemiernik. Napisał też cały traktat o klasyfikacji zapachów i pachnących roślin. Mówi się, że jest „ojcem botaniki”.
Dioscorides, od 40 do 90 roku ne był najbardziej znanym pisarzem o lekach roślinnych i jest również uważany za „ojca farmacji”. Ponieważ był lekarzem wojskowym, który podróżował z armią rzymską do wielu miejsc, był w stanie badać niezliczone rośliny lecznicze, gdziekolwiek się znajdował. Napisał „De Materia Medica”, podręcznik roślin leczniczych od jego czasów do późnego średniowiecza i renesansu. Pline, Starszy, 23-79 AD, w swojej historii naturalnej wymienia 22 różne rodzaje olejków zapachowych wytworzonych z majeranku, cyprysu, czystka, irysa, nard, mirtu, lauru, cytryny i róży. Wyjaśnił zalety kadzidła (kadzidła) z Arabii Felix, henny z Egiptu i labdanum z Cypru. Galen ustanowił zasady i wskazówki, które pozwalały innym lekarzom na ciągłe formułowanie dokładnie tych samych remediów. Jego rady są nadal używane przez zielarzy, a środki roślinne nazywane są „środkami galenowymi” lub „prostymi”.
Starożytny Rzym i Rzymianie
Starożytni Rzymianie byli fanatykami higieny i mieli wszędzie baseny i spa; bardzo lubili też masować ziołami i zapachami, a przez cały dzień używali ogromnej ilości aromatycznych kadzideł i roślin.
Biblia i świat chrześcijański
Kiedy Jezus się urodził, Trzej Mędrcy przybyli, aby go odwiedzić, a kiedy go zobaczyli i poczuli jego świętą obecność, zapadli się w strach i podarowali mu kadzidło (spalone na cześć Boga), Mirrę (na cześć ludzkości) i złoto, aby uczcić jego wielkość i bezpośrednie połączenie z Bogiem.
Średniowiecze
Niemiecka opatka i święta Hildegarda de Bingen (XII w.) pisała teksty teologiczne, botaniczne i medyczne, jej najbardziej znanymi tekstami są Physica, tekst o naukach przyrodniczych, oraz Causae et Curae, w którym opisuje otaczający ją świat przyrody, w tym m.in. kosmos, zwierzęta, rośliny, kamienie i minerały. Hildegarda z Bingen była dobrze znana ze swoich mistycznych wizji i mocy leczniczych, a jej posługiwanie chorym obejmowało używanie nalewek, ziół i kamieni szlachetnych.
Średniowiecze – wyprawy krzyżowe
Okres renesansu był bezpośrednim wynikiem krucjat na Bliskim Wschodzie, gdzie kwitła kultura i medycyna. Powracający z Ziemi Świętej krzyżowcy przywieźli wiele skarbów, nowych pomysłów i wynalazków, a co najważniejsze, przywieźli wiedzę naukową, która pomogła medycynie zachodnioeuropejskiej zrobić wielki krok naprzód.
Medycyna arabska i Awicenna (Ibn Sina)
Awicenna (Ibn Sina 980-1137), słynny lekarz, filozof, astrolog i alchemik, przyczynił się do rozwoju medycyny, pisząc swoje słynne „Działo medycyny”. W wieku 18 lat stał się autorytetem w sprawach medycznych i aż do XVIII wieku jego pracę traktowano jak Biblię. Przypisuje mu się wynalezienie destylatora z alembikiem, który umożliwił otrzymanie czystszych form olejków eterycznych (XI XII w.).
Paracelsus i alchemia
Paracelsus (1493-1541), renesansowy lekarz, astrolog, chirurg i (al)-chemik, sam również poszukiwał „kamienia filozoficznego”, metafizycznej przemiany ołowiu w złoto poprzez chemiczne procesy redukcji. Alchemia jest przodkiem współczesnej chemii i wielu lekarzy starało się wydobyć kosmiczną esencję z surowców i uchwycić tkwiącą w niej czystą energię. Alchemia osiągnęła kolejne wyżyny z Paracelsusem i jako pierwszy osiągnął i zarejestrował dysocjację aktywnych środków chemicznych w roślinach, coś, co jest dziś regularnie wykonywane w nowoczesnych procedurach farmaceutycznych.
Tudor Anglia
Anglia Tudorów (1485-1603) przeszła przez okres nadmiernego używania aromatycznych perfum i roślin. Ludzie perfumowali wszystko, powszechne stało się używanie pomanderów, które damy przyczepiały do swoich ubrań, palników, pachnących rękawiczek i chusteczek, a nawet aromatycznych środków odstraszających mole. Dużo używano perfum, aby zatuszować nieprzyjemne zapachy ciała wynikające z braku higieny. Słowo „pomander” pochodzi z francuskiego (co oznacza bursztynowe jabłko) i odnosi się albo do – mieszanki aromatycznych roślin w perforowanej torebce lub pudełku i używanej do zapachu pokoju, ubrań i pościeli w szufladzie lub do sferycznego srebrnego pudełka wypełnione aromatycznymi roślinami przyczepionymi na sznurku do pasa damy i zwisającymi z boku jej sukni, aby zapobiec infekcjom, np. pomarańcza lub jabłko z nakłutymi goździkami w skórze.
Lawenda była ulubieńcem królowej Elżbiety I, która używała jej jako herbaty na migreny, a wiele jej dworskich dam używało jej w swoich domach; Lawenda często była sadzona w pobliżu pralni, a na rośliny kładziono ubrania do wyschnięcia, aby później pachniały lawendą. Żona króla Karola używała lawendy do perfumowanych mydeł, a także do mycia i kąpieli. W czasach wiktoriańskich Mitcham, przedmieście południowego Londynu, było niegdyś centrum uprawy lawendy, a angielska lawenda jest znana na całym świecie.
Culpeper
Culpepper (1616-1654) był angielskim botanikiem, zielarzem, lekarzem i astrologiem. Jego opublikowano „The English Physician” i „Complete Herbal”, które zawierały dużą liczbę roślin leczniczych i aromatycznych oraz wiele sformułowań i komentarzy z jego doświadczenia jako lekarza. Użył wykresów Decumbiture, aby dokonać astrologicznego osądu choroby i kiedy lub czy dana osoba może wyzdrowieć lub umrzeć, a także wybrać najlepsze rośliny i środki zaradcze. Jego spuścizna stała się podstawą nowoczesnej astrologii medycznej, praktykowanej we wczesnej nowożytnej Europie i jest nadal w użyciu.
Rewolucja przemysłowa w Anglii
Rewolucja przemysłowa miała miejsce w latach 1716-1840. W tym okresie niemiecki chemik pracujący w przemyśle wynalazł destylator, który mógł wytwarzać olejki eteryczne na większą skalę niż kiedykolwiek wcześniej. Olejki eteryczne stały się łatwiej dostępne i stało się ustalonym faktem, że olejki eteryczne mają określone właściwości antyseptyczne, a ich działanie antyseptyczne i antybakteryjne zostało sklasyfikowane w stosunku do fenoli, innego silnego środka antyseptycznego, który był często używany w tamtych czasach.
XX wiek – narodziny aromaterapii
Przełom ubiegłego wieku oznacza narodziny aromaterapii, jaką znamy obecnie, dzięki badaniom i publikacji prac RH Gattefossé, francuskiego chemika perfumiarzy, poświęconych działaniu olejków eterycznych. Jego badania nabrały tempa, gdy przypadkowo spalił rękę w swoim laboratorium i szybko zanurzył ją w zbiorniku olejku eterycznego – tym olejkiem był oczywiście lawendowy! Zdziwił się, widząc, że natychmiast złagodził ból, a rana goiła się szybciej niż oczekiwano. Podczas swoich badań ustalił, że niektóre z terapeutycznych właściwości olejków eterycznych, a w szczególności zauważył, że wiele z nich ma właściwości antyseptyczne i antybiotyczne.
Aromaterapia stała się szerzej znana, gdy Jean Valnet, lekarz, naukowiec i profesor na „La Faculte de la Sorbonne” w Paryżu, zaczął używać olejków eterycznych w leczeniu swoich pacjentów. W swoim życiu dr Jean Valnet wykładał na wielu międzynarodowych konferencjach i uniwersytetach oraz napisał niezliczone artykuły na temat roślin i skuteczności olejków eterycznych w niektórych dolegliwościach w czasopismach naukowych. Jest także autorem wielu książek, z których jedna to „Praktyka Aromaterapii”, która wydaje się zainspirować wielu ludzi i przyczyniła się znacznie do rozwoju zawodu Aromaterapii.
W latach pięćdziesiątych kolejna pionierka aromaterapii, Marguerite Maury, sprowadziła terapię do Anglii i dodała do swoich zabiegów fizjoterapię, taką jak masaż drenażu limfatycznego. Miała swój własny pogląd na zdrowie i duchowość i włączyła to do swojego podejścia do choroby. Z powodzeniem leczyła wiele dolegliwości i osób z problemami zdrowotnymi związanymi ze stresem.
Odrodzenie naturalnych kuracji i olejków eterycznych
Potencjał olejków eterycznych w zapobieganiu chorobom i pomaganiu w leczeniu niektórych zaburzeń zyskuje coraz większe uznanie w świecie medycznym, chociaż brak dowodów naukowych często podważa ich wiarygodność jako środków leczniczych. Na olejki eteryczne nie należy patrzeć wyłącznie z naukowego lub chemicznego punktu widzenia, ponieważ mają one wiele innych niewymiernych subtelnych korzyści dla umysłu i równowagi hormonalnej. Przedstawiono wiele wyjaśnień, ale żadne do tej pory nie wyjaśniło w przekonujący sposób wszystkich korzyści z nich płynących.
FAQ
Jakie są początki stosowania aromatów w medycynie?
Stosowanie aromatycznych roślin i olejów można odnaleźć w praktykach leczniczych i rytualnych starożytnych cywilizacji takich jak Egipt, Mezopotamia, Chiny i Indie kilka tysięcy lat p.n.e. PMC
Kiedy termin „aromaterapia” został po raz pierwszy użyty?
Termin „aromaterapia” został wprowadzony w XX wieku przez francuskiego chemika René-Maurice Gattefossé w publikacji poświęconej zastosowaniu olejków eterycznych. Pranarôm FR
Jakie tradycje wpływały na rozwój aromaterapii?
Różne kultury, w tym starożytna Grecja, Rzym i medycyna arabska, stosowały aromatyczne oleje dla higieny, rytuałów, pielęgnacji i zdrowia, a rozwój technik destylacji wpływał na ich dalsze wykorzystanie. Wikipedia
Czy aromaterapia ma związek z nowoczesną medycyną?
Współcześnie aromaterapia jest rozumiana jako dziedzina medycyny niekonwencjonalnej i komplementarnej bazująca na wykorzystaniu olejków eterycznych w celu wspierania dobrostanu, chociaż naukowe dowody kliniczne są ograniczone. Wikipedia
Źródła i inspiracje
Elshafie HS, et al.
An Overview of the Biological Effects of Some Mediterranean Aromatic Plants.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5694587/
Aromatherapy (aromatherapia) – English Wikipedia.
https://en.wikipedia.org/wiki/Aromatherapy
History of aromatherapy and aromatic medicine – Pneumatic use of essential oils.
https://www.aromatherapyassociates.com/pages/history-of-aromatherapy?srsltid=AfmBOopNWggZUCNdS-ocr_kubqwqh2Dil8I6NFN7aXn03qGu4AkTMEF- (przegląd historyczny)
Kośla Michał Jacek.
Zapach, który uczy.
https://michalkosla.net/produkt/zapach-ktory-uczy/
Autor: Michał Jacek Kośla
Artykuł został opracowany przez Michała Jacka Kośla, twórcę autorskiego systemu Forest&Aroma.
Forest&Aroma jest systemem pracy człowieka z naturą, opartym na idei symbiozy. Integruje aromaterapię, lasoterapię (shinrin-yoku), techniki oddechowe, praktyki uważności oraz mikro-medytacje.
System Forest&Aroma służy wspieraniu regulacji procesów fizjologicznych i psychicznych poprzez świadomy kontakt z zapachem, roślinami i środowiskiem naturalnym.
Rozwinięcie tego artykułu znajdziesz w mojej publikacji:
